Wie is aansprakelijk bij een AI-fout? Zo verdeelt het recht in 2026 de verantwoordelijkheid

U bent eindverantwoordelijk voor elke AI-output die u in uw werk gebruikt. Leg daarom vast wie welke controle uitvoerde, op welke gronden een beslissing berustte, en welk systeem betrokken was — per workflow en per incident.

De aanleiding is een concreet vonnis. Een analyse van 6 september 2026 van de verdeling van aansprakelijkheid bij AI-fouten beschrijft hoe het Landgericht München I Google rechtstreeks aansprakelijk stelde voor onjuiste uitspraken in zijn AI Overviews, omdat Google het systeem bouwt, aanbiedt en de algoritmen beheerst — en dus de output als eigen content moet toerekenen. Voor professionals die met AI werken, betekent dit dat aansprakelijkheid niet langer theoretisch is. In onze beoordeling verschuift de praktische vraag van "wie is schuldig?" naar "wie kan aantonen wat er gebeurde?" Dit raakt drie schakels tegelijk: de aanbieder van het systeem, de professional die het gebruikt, en de verzekeraar die het risico draagt.

Wat verandert juridisch voor professionals?

De herziene Product Liability Directive (Richtlijn (EU) 2024/2853) behandelt software en AI-systemen expliciet als product en moet uiterlijk 9 december 2026 in nationale wetgeving zijn omgezet. Tegelijk legt de EU AI Act een risicogestuurde nalevingsplicht op. Dit betekent dat aanbieders steeds beter moeten kunnen aantonen dat hun systeem aan veiligheids- en documentatie-eisen voldeed.

Maar de eindverantwoordelijkheid verschuift niet weg van u. In hoog-trust domeinen als de zorg blijft de professional onder bestaande beroeps- en zorgplichten eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van het werk, ongeacht of AI betrokken is. Een medewerker die een AI-gegenereerd verslag klakkeloos overneemt zonder controle, kan aansprakelijk zijn alsof hij de fout zelf maakte. Dit patroon geldt ook in juridische, financiële en toezichthoudende praktijken: bestaande beroepsplichten blijven onverkort van kracht zodra AI in de keten komt.

Welke risico's moet u per workflow documenteren?

• Ongecontroleerde output-overneming — AI-gegenereerde content die zonder verificatie in uw werk wordt gebruikt.
• Onvoldoende tracering van input en besluitvorming — geen aantoonbare link tussen gegevens, systeemkeuze en eindoordeel.
• Verwarring over wie het systeem beheerst — onduidelijkheid over welke partij (aanbieder, u, of een derde) de algoritmen en parameters bepaalt.
• Hallucinaties en misleidende citaties — AI-output die bronnen verwijst die niet bestaan of verkeerd aanhaalt.
• Dekkingsgaten in verzekeringen — generieke aansprakelijkheidsverzekeringen sluiten sinds 1 januari 2026 generatieve-AI-gerelateerde schade steeds vaker uit via nieuwe ISO-clausules.

Welke controles moet u kunnen aantonen?

1. Documenteer welk AI-systeem u per workflow gebruikt — noteer de naam, versie en aanbieder van elk systeem dat in uw werkproces betrokken is.
2. Leg vast wie de output heeft gecontroleerd en wanneer — registreer wie de AI-suggestie heeft geverifieerd, tegen welke bronnen, en op welke gronden deze is goedgekeurd of afgewezen.
3. Bewaar het controlemechanisme zelf — zorg dat verificatiestappen, correcties, tegenspraak en bronnen zichtbaar en herleidbaar blijven.
4. Koppel de einduitkomst aan de controle — maak aantoonbaar dat uw professionele oordeel op de verificatie berust, niet op blinde aanname van de AI.
5. Herzie uw verzekeringsdekking — controleer of uw huidige aansprakelijkheidspolis AI-gerelateerde schade nog dekt, en onderzoek gespecialiseerde AI-aansprakelijkheidsverzekeraars.

Hoe kan tooling u helpen?

Een verificatielaag kan zichtbaar maken welke controle er was. Dit helpt om per workflow beter inzichtelijk te maken welk systeem is gebruikt, welke controle er plaatsvond en waarop een beslissing berustte. Daarmee wordt bewijs en verantwoording per workflow aantoonbaar. Dit garandeert geen juistheid en sluit hallucinaties niet uit, maar het maakt de beschikbare controle wél reproduceerbaar.

De kern voor u: zorg dat u per incident kunt reconstrueren wie wat deed, met welke zorgvuldigheid en tegen welke bronnen. Het professionele eindoordeel blijft altijd bij u. Tooling kan de controle zichtbaar en herleidbaar maken, maar kan uw beoordeling niet vervangen. Wie AI-output overneemt zonder controlemoment, draagt het risico zelf.